Korona wieńczy dzwony

Korona klasycznych dzwonów europejskich jest ich bardzo ważnym elementem. To dzięki niej instrument przymocowany jest okuciem do jarzma. Solidne wykonanie korony zapewnia wytrzymałość dzwonu na działanie sił, którym jest poddawany w trakcie dzwonienia. Są one tak duże, że w przypadku koron o nieodpowiedniej konstrukcji lub wykonanych z silnie zanieczyszczonych stopów dochodzi do zerwania się instrumentów i w konsekwencji upadku – ich pęknięcia.

Istnieje kilka rodzajów korony, spośród których najczęściej stosowanym oraz historycznie najstarszym jest typ kabłąkowy. Korona kabłąkowa zbudowana jest z centralnie umiejscowionego na czapie (zwanej także dnem dzwonu) klucza, który oprócz łączenia dzwonu z jarzmem służy także do zamocowania haka do zawieszenia serca wewnątrz czaszy instrumentu. Z kluczem połączone są symetrycznie rozłożone na czapie (najczęściej na położonym na niej dodatkowym krążku zwanym czapeczką lub talerzykiem) cztery albo sześć kabłąków (zwanych także gałązkami), które służą do mocowania dzwonu do jarzma za pomocą metalowych klamrowych okuć.

W dzisiejszych czasach kabłąki mają proste formy, w dzwonach historycznych bardzo często były one zdobione maskami ludzkimi lub zwierzęcymi, ornamentami sznurowymi, żłobkowaniem itp. Korona kabłąkowa pełni jeszcze jedną, bardzo ważną funkcję: jej konstrukcja umożliwia obracanie dzwonu o 60 lub 90 stopni, aby można było co kilkadziesiąt lat zmieniać miejsce uderzania serca, co chroni dzwony przed pęknięciem. W przypadku mocowania koron kabłąkowych do stosowanych często od czasów dwudziestolecia międzywojennego jarzm metalowych bardzo ważne jest umieszczenie między nimi drewnianej podkładki, która tłumi akustycznie niepożądane dźwięki wzbudzane przez jarzmo, a zarazem chroni koronę przed tarciem i uszkodzeniem.

Korona dzwony
Tuczna, kościół parafialny, fot. P.Jamski

Nowszym rozwiązaniem konstrukcyjnym są korony kulowe utworzone z pojedynczego klucza (trzpienia) w formie grubego walca zakończonego krążkiem lub kulą. Trzpień przechodzi przez otwór w jarzmie na wylot i jest do niego przykręcony od góry. Rozwiązanie to umożliwia obracanie dzwonu o dowolny kąt w celu zmiany miejsca bicia serca. Taka konstrukcja mocowania dzwonu upowszechniła się w XVIII i XIX wieku. Jest bardzo często stosowana w dzwonach odlewanych ze staliwa.

Koron pozbawione są typowe dzwony zegarowe, które nie kołyszą się w trakcie wzbudzania dźwięku. W ich przypadku wywołuje go zewnętrzny bijak napędzany przez mechanizm zegara.

Na koniec należy dodać, że różnorodność nazewnictwa już samych elementów budowy koron dzwonowych w pierwszej chwili może przyprawić czytelnika o zawrót głowy. Dlatego nie mamy wątpliwości co do tego, iż lektura powyższego tekstu uzmysłowiła Państwu, jak niezbędne jest utworzenie ujednoliconego słownika terminologicznego. Dopiero wówczas, korzystając z takiego narzędzia, będziemy mogli mieć pewność właściwego i zrozumiałego dla wszystkich opisu dzwonów. [TŁ, MT]